De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) is al jaren in het nieuws, maar werd tot voor kort nauwelijks gehandhaafd. Daar is verandering in gekomen. Vanaf 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid in alle sectoren. Per 1 januari 2026 is de handhaving verder aangescherpt: in alle sectoren kunnen direct boetes worden opgelegd. Dit heeft vergaande gevolgen voor werkgevers die met zzp'ers werken, en verklaart waarom de vraag naar uitzendkrachten stijgt.
Kort samengevat: De Belastingdienst beoordeelt of een zzp-constructie in werkelijkheid een dienstverband is. Zo ja, dan spreek je van schijnzelfstandigheid. Werkgever (opdrachtgever) en werknemer kunnen dan worden aangeslagen voor loonheffingen, premies en boetes.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid is het verschijnsel waarbij iemand formeel als zelfstandige (zzp'er) werkt, maar in de praktijk als werknemer functioneert. De schijnzelfstandige heeft geen echte ondernemersrisico's, werkt structureel voor één opdrachtgever, heeft geen vrije keuze over werktijden en -locatie, en wordt feitelijk aangestuurd door de opdrachtgever als een gewone werknemer.
Het is illegaal omdat:
- De opdrachtgever geen loonheffingen en sociale premies betaalt (terwijl dat wel zou moeten)
- De zzp'er geen aanspraak maakt op arbeidsrechtelijke bescherming (vakantiegeld, ziektedagen, pensioen) die hij feitelijk wel zou moeten hebben
- De concurrentiepositie van bedrijven die wél correct werken wordt verstoord
Criteria voor schijnzelfstandigheid
De Belastingdienst beoordeelt arbeidsrelaties aan de hand van het geheel van feiten en omstandigheden. Er is geen eenduidige checklist, maar relevante criteria zijn:
- Gezagsverhouding: geeft de opdrachtgever instructies over hoe, wanneer en waar het werk wordt gedaan?
- Persoonlijke arbeidsplicht: moet de opdrachtnemer het werk persoonlijk verrichten of kan hij iemand anders sturen?
- Loon: ontvangt de opdrachtnemer een vaste periodieke betaling (lijkt op loon)?
- Inbedding in de organisatie: is de opdrachtnemer structureel onderdeel van het bedrijfsproces?
- Ondernemersrisico: loopt de opdrachtnemer echte risico's (eigen investeringen, meerdere opdrachtgevers, aansprakelijkheid voor fouten)?
Hoe meer indicatoren in de richting van een dienstverband wijzen, hoe groter het risico op de kwalificatie 'schijnzelfstandigheid'.
Handhaving per 1 januari 2025
Tot eind 2024 hanteerde de Belastingdienst een handhavingsmoratorium: er werden wel controles uitgevoerd, maar er werden nauwelijks boetes opgelegd. Dit moratorium werd lang verlengd, steeds met als argument dat wetgeving nog niet duidelijk genoeg was. Dat veranderde fundamenteel op 1 januari 2025: het moratorium werd opgeheven en de Belastingdienst begon actief te handhaven in alle sectoren.
Update per 1 januari 2026: alle sectoren in scope
Per 1 januari 2026 is de handhaving verder uitgebreid. Eerder lag de focus op specifieke sectoren (zorg, bouw, onderwijs). Vanaf 2026 zijn alle sectoren in scope en kan de Belastingdienst direct boetes opleggen zonder eerst een waarschuwingsfase. Bedrijven die in 2025 een seintje hebben gekregen om hun zzp-constructies aan te passen en dit niet hebben gedaan, riskeren directe naheffingen.
Let op als werkgever: De Belastingdienst kan loonbelasting en sociale premies naheffen voor de afgelopen vijf jaar als schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld. Dit kan leiden tot aanzienlijke financiële schade.
Gevolgen voor werkgevers
Werkgevers die zzp'ers inschakelen voor werk dat als een dienstverband kwalificeert, riskeren:
- Naheffingen loonheffingen (tot 5 jaar terugwerkende kracht)
- Boetes van de Belastingdienst
- Verplichte omzetting naar een dienstverband (inclusief terugwerkende loonkosten)
- Reputatieschade bij publieke bekendmaking
Gevolgen voor zzp'ers
Voor de schijnzelfstandige zzp'er heeft herkwalificatie als werknemer ook consequenties:
- Verplichte aansluiting bij sociale verzekeringen (WW, ZW)
- Recht op loonheffingskortingen
- Verlies van bepaalde zzp-aftrekposten (zelfstandigenaftrek)
- Mogelijk recht op vakantiegeld, pensioenopbouw en andere arbeidsrechten
Waarom stijgt de vraag naar uitzendkrachten?
De aangescherpte handhaving op schijnzelfstandigheid drijft werkgevers richting andere flexibele arbeidsconstructies – en de uitzendkracht is het meest voor de hand liggende alternatief. Via een erkend recruitmentbureau als StandIn zijn alle juridische risico's ingeperkt: wij zijn de werkgever, wij betalen de heffingen, wij dragen de risico's. Inleners hoeven zich geen zorgen te maken over schijnzelfstandigheid.
Waarom kiezen voor een uitzendkracht via StandIn?
- Geen risico op schijnzelfstandigheid – StandIn is de formele werkgever
- Alle loonheffingen correct afgedragen (SNA-gecertificeerd)
- Flexibele inzet met juridische zekerheid voor de inlener
- Transparante kostensystematiek via de nieuwe CAO 2026
Zoek je een veilig alternatief voor zzp-inhuur?
StandIn biedt flexibele uitzendkrachten met volledige juridische zekerheid voor de inlener. Neem contact op.
WhatsApp StandIn Voor werkgevers